Jichtaanvallen: hoe een aanval verloopt

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Jicht is een gewrichtsontsteking die ontstaat doordat kristallen van urinezuur neerslaan in een gewricht. Het lichaam reageert op die kristallen met een heftige ontstekingsreactie, en die reactie veroorzaakt de pijn, de zwelling en de rode, warme huid eroverheen.

Het beloop van een aanval

Kenmerkend is het abrupte begin. Veel mensen worden 's nachts wakker van pijn in een gewricht dat bij het naar bed gaan nog niets deed. Binnen enkele uren bereikt de pijn zijn hoogtepunt. Het gewricht is dan zo gevoelig dat zelfs het gewicht van een laken al te veel is. Zonder ingrijpen zakt een aanval doorgaans in de loop van dagen tot ruim een week weer af.

Waar het begint

De grote teen is de klassieke plek, maar jicht kan ook de wreef, de enkel, de knie, de pols of een vinger treffen. Meestal is er in het begin een enkel gewricht aangedaan. Bij mensen die langer jicht hebben, kunnen er meerdere gewrichten tegelijk bij betrokken raken. Het onderscheid met andere gewrichtsklachten staat bij reuma en ontstekingspijn.

Waarom urinezuur neerslaat

Urinezuur is een afvalstof die het lichaam normaal via de nieren uitscheidt. Als er meer wordt aangemaakt dan afgevoerd, of als de afvoer stroef verloopt, loopt het gehalte in het bloed op. Boven een bepaald punt kunnen er kristallen ontstaan, vooral in koelere gewrichten ver van het hart. Dat verklaart mede waarom de grote teen zo vaak de eerste is.

De rol van ontstekingsremming

Omdat de pijn bij jicht vooral van de ontstekingsreactie komt, richt de behandeling van een aanval zich op het remmen daarvan. Welk middel daarbij past, hangt sterk af van de nierfunctie, de maag, hart en vaten en de overige medicatie, en dat maakt het bij uitstek een beslissing voor de arts. De achtergrond bij deze middelen staat in NSAID of paracetamol en de afwegingen bij het voorschrijven in de arts en het voorschrijven.

Na de aanval

Als de aanval voorbij is, begint een ander gesprek: dat over het voorkomen van een volgende. Daarbij komen leefstijl, andere medicijnen en soms een middel dat het urinezuurgehalte verlaagt aan de orde. Dat is een langere lijn dan de aanval zelf en hoort thuis bij de huisarts of de reumatoloog.

Een aanval die niet past in het gebruikelijke beeld, bijvoorbeeld met koorts of met een gewricht dat er anders uitziet dan eerder, verdient snel beoordeling. Een ontstoken gewricht kan namelijk ook een andere oorzaak hebben, en dat onderscheid is niet van buitenaf te maken.

Wat een aanval kan uitlokken

Mensen die vaker een aanval krijgen, herkennen soms een aanleiding: een uitgebreide maaltijd, een periode met veel alcohol, uitdroging, een operatie of een verandering in de medicatie. Dat zijn geen oorzaken van de aandoening zelf, maar momenten waarop het evenwicht verschuift. Het bijhouden van zulke momenten helpt in het gesprek met de huisarts, omdat een patroon zichtbaar wordt dat uit een enkele aanval nooit blijkt.