Pijnstillers vergelijken: de hoofdgroepen

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Wie pijnstillers naast elkaar wil leggen, moet eerst weten waarop hij vergelijkt. Niet op sterkte, want die is per groep anders gedefinieerd. Niet op prijs, want die zegt niets over de werking. Wel op het aangrijpingspunt: waar in het lichaam een middel ingrijpt, en of het iets doet met de ontsteking zelf.

Drie hoofdgroepen

De eerste groep bestaat uit middelen die vooral de pijnbeleving in het centrale zenuwstelsel dempen zonder de ontsteking aan te pakken. Paracetamol is daarvan het bekendste voorbeeld. De tweede groep zijn de NSAID's, de niet-steroide ontstekingsremmende pijnstillers, waaronder diclofenac en ibuprofen. Die remmen de aanmaak van prostaglandinen en pakken daarmee ook de zwelling en de gevoeligheid aan. De derde groep zijn de opioiden, die op receptoren in het zenuwstelsel werken en uitsluitend op recept en onder toezicht worden gebruikt.

Daarnaast bestaan er lokale vormen, die op of net onder de huid werken en veel minder in de bloedbaan terechtkomen. Dat onderscheid staat uitgewerkt in gel of tablet.

Waarom ontstekingsremming het verschil maakt

Bij een verstuikte enkel, een ontstoken gewricht of een jichtaanval draagt de ontstekingsreactie zelf sterk bij aan de pijn. Een middel dat die reactie remt, doet dan meer dan een middel dat alleen de pijnbeleving dempt. Bij andere klachten ligt dat anders en telt vooral de belasting van maag, nieren en bloedvaten. De vergelijking tussen de twee benaderingen staat in NSAID of paracetamol.

Waarom combineren niet automatisch beter is

Twee middelen uit dezelfde groep combineren stapelt vooral de bijwerkingen. Twee middelen uit verschillende groepen combineren gebeurt in de praktijk wel, maar dat is een keuze van een arts en geen doe-het-zelfoefening. De apotheek let er bij het afleveren op; hoe die controle werkt, staat bij de apotheek en uw medicatie.

Wat een vergelijking niet kan

Een tabel kan groepen naast elkaar zetten, maar niet zeggen welk middel bij welke persoon past. Leeftijd, nierfunctie, maagvoorgeschiedenis, hart en vaten, zwangerschap en de rest van de medicatie bepalen dat, en die gegevens staan in een dossier en niet op een website. Welke vragen daarbij horen, staat bij de arts en het voorschrijven.

Woorden die telkens terugkomen

In elke vergelijking duiken dezelfde begrippen op: prostaglandine, ontstekingsreactie, halfwaardetijd, contra-indicatie. Wie die woorden bij de hand wil hebben, vindt ze in de woordenlijst over pijnstillers. Dat scheelt het onderbreken van een tekst om iets op te zoeken.

Waarom bijsluiters zo op elkaar lijken

Wie twee bijsluiters uit dezelfde groep naast elkaar legt, ziet grotendeels dezelfde hoofdstukken en dezelfde waarschuwingen. Dat is geen luiheid van de fabrikant maar het gevolg van een gedeeld mechanisme: middelen die op hetzelfde punt ingrijpen, delen ook hun bijwerkingen. Voor een lezer is dat bruikbaar, want het betekent dat de kennis overdraagbaar is. Wie eenmaal begrijpt waarom een NSAID waarschuwingen over de maag draagt, herkent die logica bij elk volgend middel uit die groep, ongeacht de naam op de doos.