Wat is een ontsteking eigenlijk

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Een ontsteking is de reactie van het lichaam op schade of op een indringer. Het is geen ziekte maar een proces, en meestal een nuttig proces: het ruimt op, het houdt tegen en het start het herstel. De keerzijde is dat datzelfde proces pijn veroorzaakt.

De vier klassieke kenmerken

Al eeuwenlang worden vier verschijnselen genoemd: roodheid, warmte, zwelling en pijn. Ze hangen alle vier samen met hetzelfde mechanisme. De bloedvaten in het gebied verwijden zich, waardoor er meer bloed komt: dat geeft de roodheid en de warmte. De vaatwand wordt doorlaatbaarder, waardoor vocht en afweercellen het weefsel in gaan: dat geeft de zwelling. En de zenuwuiteinden worden gevoeliger gemaakt: dat geeft de pijn.

Waarom pijn erbij hoort

De gevoeligheid is functioneel. Een gebied dat pijn doet, wordt ontzien, en dat geeft het weefsel rust om te herstellen. Bij een kortdurende ontsteking is dat precies wat je wilt. Blijft het proces aanhouden zonder dat er nog iets te herstellen valt, dan verliest de pijn die functie; die situatie staat beschreven bij chronische pijnklachten begrijpen.

Ontsteking en infectie zijn niet hetzelfde

Een infectie is een binnendringende ziekteverwekker; een ontsteking is de reactie van het lichaam. Een infectie veroorzaakt vrijwel altijd een ontsteking, maar een ontsteking heeft lang niet altijd een infectie als oorzaak. Een verstuikte enkel, een jichtaanval en een auto-immuunziekte veroorzaken alle drie een ontsteking zonder ziekteverwekker. Bij jicht zijn het kristallen die het proces op gang brengen, zoals beschreven bij het beeld van een jichtaanval.

Waar prostaglandinen zitten in dit verhaal

Prostaglandinen zijn de boodschapperstoffen die de vaatverwijding en de verhoogde gevoeligheid aansturen. Ze worden ter plekke aangemaakt zodra er schade is. Middelen uit de NSAID-groep remmen precies die aanmaak, en dat verklaart waarom ze zowel de zwelling als de pijn aanpakken. Het verklaart ook hun schaduwzijde, want dezelfde stoffen beschermen elders het maagslijmvlies; dat staat bij bloedverlies als waarschuwingssignaal.

Wanneer een ontsteking beoordeling nodig heeft

Een rood, warm en gezwollen gewricht zonder duidelijke aanleiding, een ontsteking met koorts, of een gebied dat snel groter wordt, hoort beoordeeld te worden. Dat geldt ook als het beeld afwijkt van eerdere keren. De verschillen tussen ontstekingspijn en slijtagepijn staan bij reuma en ontstekingspijn.

Voor het dagelijkse deel van gewrichtsklachten, zoals bewegen en warmte, staat de uitleg in de rubriek gezond bewegen.

Wanneer het proces te lang doorgaat

Een ontstekingsreactie hoort een begin en een einde te hebben. Blijft het proces op laag niveau doorlopen, dan levert het geen herstel meer op maar wel voortdurende prikkeling van het weefsel. Dat is wat er bij een aantal chronische aandoeningen gebeurt, en het is de reden waarom de behandeling daar niet alleen op de pijn maar op het proces zelf gericht is. Voor een lezer is het onderscheid bruikbaar: kortdurende ontsteking hoort erbij, langdurige ontsteking is iets om te laten beoordelen.