De verschillen tussen diclofenac en ibuprofen

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Diclofenac en ibuprofen worden vaak in een adem genoemd, en dat is niet vreemd: ze horen allebei tot de NSAID's, de niet-steroide ontstekingsremmende pijnstillers. Ze grijpen aan op hetzelfde punt in het lichaam en ze bestrijden dezelfde soort pijn. Wie de twee als uitwisselbaar beschouwt, mist echter een aantal verschillen die in de spreekkamer wel degelijk meewegen.

Wat ze gemeen hebben

Beide middelen remmen de aanmaak van prostaglandinen, stoffen die het lichaam produceert als reactie op weefselschade. Prostaglandinen maken de zenuwuiteinden gevoeliger, verwijden bloedvaten en houden zo de zwelling, de warmte en de pijn van een ontsteking in stand. Door de aanmaak ervan af te remmen, pakken NSAID's niet alleen de pijnbeleving aan maar ook een deel van het proces eronder. Die dubbele werking staat uitgebreider beschreven in wat een ontsteking is.

Ze delen daardoor ook hun schaduwzijde. Dezelfde prostaglandinen beschermen namelijk het maagslijmvlies en spelen een rol bij de doorbloeding van de nieren. Elk middel uit deze groep draagt daarom waarschuwingen over de maag, over de nieren en over hart en bloedvaten in de bijsluiter. Dat geldt voor het middel op recept net zo goed als voor het middel dat vrij te koop is.

Waar ze uit elkaar lopen

Het eerste verschil is de verkrijgbaarheid. In Nederland is diclofenac voor inname via de mond een receptgeneesmiddel, terwijl ibuprofen in lage sterktes zonder recept bij drogist en apotheek ligt. Die keuze van de overheid weerspiegelt een inschatting van het risico bij gebruik zonder begeleiding. Hoe dat systeem werkt, staat in zonder recept of op recept.

Het tweede verschil zit in de sterkte per eenheid en in de manier waarop het lichaam de stof afbreekt. Een tablet van het ene middel is niet gelijk te stellen aan een tablet van het andere, ook niet als het getal op de verpakking toevallig hetzelfde is. Wat zo'n getal betekent, staat toegelicht bij de sterkte op de verpakking.

Het derde verschil is het risicoprofiel. De verschillende NSAID's zijn onderling niet identiek als het gaat om de belasting van maag, nieren en hart en vaten. Welke van de twee bij iemand past, hangt af van leeftijd, van eerdere maagklachten, van de nierfunctie, van hart en vaten, van zwangerschap en van alle andere medicijnen die iemand gebruikt. Die afweging maakt de arts, niet de verpakking.

Waarom niet allebei tegelijk

Twee middelen uit dezelfde groep tegelijk gebruiken verdubbelt de bijwerkingen zonder de pijnstilling in dezelfde mate te verdubbelen. Het is een van de klassieke redenen waarom de apotheek belt als er twee doosjes in hetzelfde dossier opduiken. De apotheek ziet die combinatie ook opkomen als iemand het ene middel op recept krijgt en het andere zelf bij de drogist haalt. De rol van de apotheek daarin staat in de apotheek en uw medicatie.

Een vergelijking in het kort

Wat een lezer hieraan heeft

De praktische winst van dit onderscheid zit in het gesprek met de huisarts. Wie weet dat de twee tot dezelfde familie horen, meldt uit zichzelf dat er al een middel uit die groep in het medicijnkastje ligt. Dat is precies de informatie waar een arts naar zoekt voordat hij iets nieuws voorschrijft. Welke vragen daarbij nog meer aan bod komen, staat bij de arts en het voorschrijven.

Wat er niet uit volgt, is een keuze. Welk middel bij welke klacht en bij welk lichaam past, valt niet uit een tabel af te lezen. Die afweging hoort thuis bij iemand die uw dossier voor zich heeft.

Waarom de verwarring blijft bestaan

Een deel van de verwarring komt uit het taalgebruik. In het dagelijks spraakgebruik heet alles wat pijn wegneemt een pijnstiller, terwijl er in de apotheek en in de spreekkamer met groepen wordt gewerkt. Wie thuis een doosje pakt, ziet een merknaam en een getal; wie in een dossier kijkt, ziet een stofnaam en een groep. Die twee manieren van kijken liggen ver uit elkaar, en juist in dat gat ontstaan de fouten: dubbelgebruik, onbedoelde stapeling en de aanname dat het ene doosje het andere zomaar kan vervangen.